De ontwikkeling van de binnenstad in Nederland
Column van Jacques de Win Adviseur Retailagenda en programmacoördinator Impulsaanpak winkelgebieden
De ontwikkeling van de binnenstad in Nederland
Column van Jacques de Win Adviseur Retailagenda en programmacoördinator Impulsaanpak winkelgebieden
De afgelopen 40 jaar is de focus in de binnenstad steeds meer naar retail verschoven. Een logische ontwikkeling, want winkelen was zo’n beetje het enige wat je destijds kon doen. Omdat grote winkelketens in elke gemeente een vestiging wilden, gingen binnensteden steeds meer op elkaar lijken. Gemeenten deden ook weinig om die eenvormigheid te voorkomen. Tegenwoordig winkelen mensen veel online, waardoor leegstand ontstaat. Consumenten verwachten ook méér dan alleen winkels in het centrum. Hoe kunnen gemeenten hun binnensteden opnieuw uitvinden?
“De sfeer in de binnenstad is veranderd. Het is te vaak geen fijne plek meer om te zijn. Binnenstedelijke winkelgebieden kampen vaak met achterstallig onderhoud, wat extra zichtbaar is door de toegenomen leegstand. Daarnaast zijn het vaak ‘versteende’ omgevingen met weinig groen, geen zitjes en zonder plekken om elkaar te ontmoeten.
Gemeenten realiseren zich gaandeweg dat het niet meer wordt als voorheen. Verandering is nodig. Maar hoe dan wel? Gemeenten hebben de afgelopen jaren nagedacht over hoe ze deze verandering kunnen vormgeven.”
In gesprek met stakeholders
“Om de binnenstad weer toekomstbestendig te maken - een plek waar bewoners en bezoekers graag blijven komen - moeten gemeenten met alle stakeholders in gesprek. Dat gaat niet vanzelf. Als gemeente moet je veel grondwerk verrichten om iedereen met elkaar om tafel te krijgen. Het betekent investeren in mensen, netwerken en vertrouwen. Ook vastgoedondernemers moeten zich realiseren dat ze onderdeel zijn van het veranderingsproces. Er is veel werk aan de winkel beseffen gemeenten.”
Waar gaan we naartoe?
“Vertegenwoordiging van retail is niet meer zo vanzelfsprekend. Online winkelen, zo hard gegroeid in coronatijd, heeft veel veranderd. Gemeenten moeten hun binnensteden daarom opnieuw uitvinden. Het heeft bijvoorbeeld geen zin om te blijven hangen in de regionale functie van weleer. Het compacter maken van het winkelgebied is dus een logische keuze, maar wat doe je dan met de vrijkomende ruimte? De vraag die hier achter ligt, is hoe je je bewoners en bezoekers ook op langere termijn weer tevreden kunt laten zijn over hun binnenstad. Wat past bij jou als gemeente? Welke kansen zijn er?”
Jacques de Win
Adviseur Retailagenda en programmacoördinator Impulsaanpak winkelgebieden van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat
Minder winkels, meer ruimte voor andere zaken
“Als gemeente moet je dus nadenken over activiteiten waarvoor je plek wilt inruimen. Zo zie je dat de schouwburg en de bibliotheek weer naar de binnenstad komen. De openbare ruimte krijgt een make over, water en groen worden teruggebracht. Gemeenten denken na over verblijfsrecreatie: zijn er wel genoeg zitjes aan het water? Wat betreft retail mikken gemeenten niet per se meer op grote ketens, ze zetten met name in op de ‘local heroes’. Op veel plekken zie je al dat aanloopstraten gevuld worden met startende lokale ondernemers.”
Keuzes maken
“Het is belangrijk dat gemeenten blijven nadenken over hoe ze het bewoners en bezoekers naar de zin kunnen maken.
Dat betekent deels woningen toevoegen, misschien zelfs beperkte hoogbouw om de businesscase rond te krijgen, maar wel blijven nadenken: voor wie dan en welke voorzieningen horen daarbij? Meer gezinnen betekent bijvoorbeeld ook meer scholen en meer medische voorzieningen.”
Naar een nieuwe binnenstad
“Een compact winkelcentrum, woningen, meer functies, diensten en misschien zelfs kleine maakindustrie. Meer groen en parken. Die kant willen we op. Gemeenten hebben de regie en we zien dat ze samen met de stakeholders een heel eind kunnen komen. Maar soms is het nodig om delen van het winkelgebied integraal aan te pakken, zowel de openbare ruimte als de panden. Dat is complex en duur. Met de Impulsaanpak Winkelgebieden stimuleren we zo’n integrale aanpak.
Hierbij zijn zowel gemeenten, pandeigenaren als ontwikkelaars samen aan zet. Als het gaat om het leefbaar maken van binnensteden zou je dit soort integrale projecten de kroon op het werk kunnen noemen.”
Kennis en ervaringen delen
“Na de vier subsidierondes zullen 40 gemeenten aan de slag zijn met herstructurering en transformatie van (delen van) hun binnenstedelijke winkelgebieden. Er is dus nog veel te doen. Door het delen van kennis en geleerde lessen, hopen we ook de rest van de gemeenten uit te dagen en vooral te inspireren hun binnensteden toekomstbestendig te maken!”