Groene toekomst voor een eeuwenoude stad
Hoe vernieuwt Bergen op Zoom haar middeleeuwse binnenstad?
Groene toekomst voor een eeuwenoude stad
Hoe vernieuwt Bergen op Zoom haar middeleeuwse binnenstad?
Een historische binnenstad met monumentale panden én een stadspaleis – Bergen op Zoom heeft het. Maar inwoners en bezoekers zien veel leegstand en stenen. Hoe transformeer je de grijze middeleeuwen naar een groen 2025?
Toekomstbestendige binnenstad
Plannen genoeg in Bergen op Zoom: met financiering vanuit de Impulsaanpak winkelgebieden worden leegstaande winkelruimtes omgebouwd tot woningen, kantoren en maatschappelijke voorzieningen. De openbare ruimte wordt vergroend met allerlei plantvakken en klimplanten, en inmiddels is ook de herinrichting van het Gouvernementsplein in volle gang. Ooit was dit een tuin. Door meer groen en zitplekken te creëren, wordt het historische karakter van het plein weer in volle glorie hersteld.
Vergroenen zonder graven
Vergroening speelt een hoofdrol in de plannen van Bergen op Zoom. En dat is een behoorlijke uitdaging. Want graven in een middeleeuwse binnenstad, dat doe je niet zomaar. “Bij elke schep die je bij ons in de grond zet, kom je weer een historische vondst tegen”, legt Erik Verbogt uit. Hij is adviseur openbare ruimte bij Bergen op Zoom.
“Je kunt niet even met je graafmachine aan de gang.” Daarom pakt de gemeente het anders aan, met klimaatadaptieve maatregelen bóven de grond
Bovengrondse oplossingen
Zeker bij de herinrichting van het Gouvernementsplein is graven geen optie. Liese-Lotte Franken, strategisch adviseur Stedelijke Economie, vertelt: “Er bevinden zich massagraven en andere historische resten. Veel innovatieve oplossingen, zoals een ondergrondse tank voor regenwater, kunnen we daar niet toepassen.” Dat vraagt om vindingrijkheid, zoals het werken met bovengrondse plantenbakken. Verbogt vult aan: “Hiermee zorgen we dat planten, bomen en struiken toch voldoende groeiruimte krijgen, en laten we de historie onder de grond met rust.”
Geen leeg canvas
Niet alleen de verre geschiedenis van de stad speelt een rol bij de plannen. In 2004 werd de binnenstad al flink gerenoveerd. Toen is onder andere nieuwe bestrating aangelegd.
Verbogt: “Hoe ga je daarmee om? Je hebt geen leeg canvas in de binnenstad; we gaan niet alles kaalvegen en vanaf nul beginnen. Dat is zonde. We willen ook de tijdgeest van 2004 meenemen in de plannen.“
Smalle straten vol leven
Vooral de smalle straten in de binnenstad vormen een uitdaging. Franken: “Om de ruimte klimaatadaptief te maken, zijn keuzes nodig. Waar kunnen we groen toevoegen en waar niet?” Een hele uitdaging. Zeker als je bedenkt dat deze straten regelmatig het toneel zijn voor allerlei evenementen. Hét evenement is natuurlijk carnaval en daar moet veel voor wijken. Dat betekent dat ook na de vergroening de optochten en praalwagens nog door de straten van ‘Krabbegat’ moeten kunnen.
Liese-Lotte Franken Strategisch adviseur Binnenstedelijke Economie Gemeente Bergen op Zoom
Erik Verbogt Strategisch adviseur Openbare ruimte Gemeente Bergen op Zoom
De groene gids
Ieder type straat vraagt om een eigen aanpak. Daarom werkt de gemeente aan een ‘groene gids’ voor de herinrichting van deze straten. Verbogt: “We verdelen de stad onder in verschillende typen straten. Daar maken we basisplannen voor die richting geven aan de invulling van dat straattype.” Als voorbeeld noemt Franken de smalle stegen: “In zo'n steeg heb je natuurlijk niet veel ruimte. Met behulp van klimgroen kunnen we daar toch vergroenen. Dat geldt ook voor de herinrichting van het Gouvernementsplein. We bedenken iets niet voor één plaats, maar kijken waar we het nog meer kunnen toepassen.”
Altijd bijzonder uitzicht
Bergen op Zoom is zo gebouwd, dat je altijd wel op een iconisch gebouw uitkijkt. Verbogt: “Kijk je vanuit stadspark de Kiek de stad in, dan zie je de Gevangenenpoort. Vanuit de Parade zie je weer de Peperbus. Die perspectieven nemen we ook mee in onze plannen. Want je wilt zo'n uitzicht niet met een boom blokkeren.
In plaats daarvan onderzoeken we hoe het groen de zichtlijnen juist nog meer kan versterken.”
Participatie
Bij de start van de herinrichting van het Gouvernementsplein is iedereen uitgenodigd om mee te denken. Franken: “Met de ondernemers rondom het plein zijn we aan de slag gegaan met de details voor het definitieve ontwerp. Ook hebben we zoveel mogelijk verenigingen en organisatoren van evenementen bij de plannen betrokken. Je kunt het echter nooit iedereen naar de zin maken. Er is gekozen om het plein echt te vergroenen en daar geen evenementen meer te organiseren. Daar moeten mensen soms even aan wennen. Uiteraard zijn er ook meteen alternatieve locaties aangedragen.”
Samenwerking tussen afdelingen
Wat de aanpak van Bergen op Zoom typeert, is de hechte samenwerking tussen verschillende afdelingen binnen de gemeente.
Verbogt legt uit: “Vaak zie je dat gemeenten met plannen komen waarbij het ontwerp gemakkelijk een 10 scoort. Maar op de vraag of het ook te onderhouden is, scoort het een 1. Dat is samen een 5,5 en daar doen we het niet voor in Bergen op Zoom. Door vanaf het begin goed met elkaar samen te werken, zorgen we dat onze plannen op elkaar aansluiten en toekomstbestendig zijn. Dat kan ik iedereen aanraden.”
Kijkje in de keuken
“Ook leren we graag van de ervaringen van andere gemeenten,” vervolgt Verbogt. “Waarom zou je het wiel twee keer uitvinden? Zo hebben we bijvoorbeeld van Mechelen geleerd om oude elementen terug te brengen in het stadsbeeld. En van Nijmegen konden we weer veel leren over hoe je rekening houdt met grote evenementen in de stad, zoals de Nijmeegse Vierdaagse. Gun jezelf daarom de tijd om bij anderen in de keuken te kijken en daarvan te leren. Daar hebben wij in elk geval heel veel aan gehad.”