De sloopkogel erdoor! Of niet?
Duurzame transformatiekeuzes van Heerlen
De sloopkogel erdoor! Of niet?
Duurzame transformatiekeuzes van Heerlen
Een historische binnenstad die jaarlijks verder leegloopt: wat doe je dan? Restaureren of rigoureus slopen? ‘Slopen is goedkoper,’ zeggen sommigen. Maar wat als dat geen optie is door factoren als monumentale waarde, overlast of duurzaamheid? Kijk naar Heerlen: “Wat we hier doen, laat zien dat je moet durven loslaten wat niet meer werkt.”
Heerlen sloopt, vernieuwt en transformeert
Wie Heerlen in de afgelopen jaren bezocht, liep door een stad met leegstaande winkelpanden en sfeerloze, versteende pleinen. Na de sluiting van de mijnen in de jaren zeventig verdween ook de bedrijvigheid. Het centrum raakte in verval. Maar er waait een nieuwe wind. Met subsidie vanuit het programma van de Impulsaanpak winkelgebieden krijgt het centrum van Heerlen een boost. Programmastrateeg René Roelofsen: “Ons doel? Een bruisend stadshart mét historie.”
Slopen om te creëren
Dat vraagt nogal wat in. De stad kiest voor een rigoureuze aanpak: veel leegstaande panden worden gesloopt. “Het winkelgebied is veel te groot geworden voor de vraag die er is,” legt Roelofsen uit. “De lange looproutes en de grote, onaantrekkelijke gebouwen passen niet meer bij de manier waarop mensen tegenwoordig winkelen. Ze bestellen hun producten online. Een centrum zien ze meer als een sociale ontmoetingsplek. Daarom maken we het centrum compacter en gezelliger.”
Renoveren waar mogelijk
Roelofsen: “Waar het kan, transformeren we bestaande panden. Dat is over het algemeen duurzamer en goedkoper. Maar de realiteit is dat veel panden in het centrum zo verouderd zijn, dat renoveren niet loont. Een groot deel van de bebouwing dateert uit de wederopbouwperiode en is niet ontworpen voor de behoeften van nu. Slopen is dan onvermijdelijk. In dit project halen we 6.777 vierkante meter verouderde winkelruimte uit de markt. Dat is heel veel, maar het zorgt ervoor dat de winkels die wel blijven meer kans van slagen hebben. Ook voegen we 84 nieuwe woningen toe. Dat brengt meer leven in ons centrum.”
De impact van leegstand
Bij de keuze tussen sloop of renovatie spelen meer factoren een rol. “Je kunt een leegstaand winkelcentrum uit de jaren ‘60 wel proberen te renoveren, maar als er geen vraag is naar dat soort meters, los je het probleem niet op. Dan moet je kiezen voor slopen en opnieuw bouwen of anders inrichten”, legt Roelofsen uit.
Wonen in het hart
De oplossing zit in het transformeren naar een ‘ontmoetingsplaats’. “Dus niet zozeer iets voor de dagelijkse boodschappen. We willen een centrum waar mensen even kunnen zitten, een kop koffie gaan drinken of elkaar ontmoeten,” zegt Roelofsen. “Nu voelt het centrum veelal als een doorgangsroute, straks wordt het een bestemming op zich.” Door retail te combineren met horeca en woningen, krijgt de binnenstad een veel breder en diverser karakter. “Meer levendigheid betekent meer klanten voor lokale ondernemers en een betere sociale controle. Er komt daarom een mix van koop- en huurwoningen waar verschillende doelgroepen zich zullen thuis voelen.”
Aantrekken van studenten
En wat brengt nou meer leven met zich mee dan studenten? Roelofsen: “Jonge mensen brengen energie naar de stad en dat biedt weer kansen voor horeca en detailhandel. We willen daarom hogescholen en universiteiten weer een plaats in het centrum geven. Die panden liggen nu nog aan de rand van de stad.”
René Roelofsen Programmastrateeg
Je kunt een leegstaand winkelcentrum uit de jaren ’60 wel proberen te renoveren, maar als er geen vraag is naar dat soort meters, los je het probleem niet op.”
Niet slopen: Romeins Coriovallum
Zeker niet op de sloopnominatie staat het Romeins Museum. Integendeel, het krijgt een prominente plek in de transformatie van Heerlen. De stad stond in de Romeinse tijd bekend als Coriovallum en was een belangrijke nederzetting. “Dit museum wordt een van onze paradepaardjes,” zegt Roelofsen. “Hier bevindt zich het best bewaarde Romeinse badhuis van Nederland dat dateert uit de tweede eeuw na Christus.” De opening staat gepland voor 2027. Het museum moet een belangrijke trekpleister worden voor bezoekers van buiten de stad.
Mijnwater als duurzame oplossing
Voor de transformatie wordt flink geïnvesteerd in vergroening, waterbeheer en duurzame energieoplossingen. “We maken korte metten met de versteende pleinen en voegen veel bomen en planten toe,” vertelt Roelofsen.
“Dat helpt tegen toekomstige hittestress en maakt de stad aangenamer om in te verblijven.” Regenwater wordt slim opgevangen en hergebruikt, en verdwijnt niet meteen in het riool.
De oude mijngangen onder de stad staan vol met grondwater en hebben een constante warmere temperatuur. Dit kan worden gebruikt voor verwarming en koeling van gebouwen. Roelofsen: “Hier zijn we ontzettend trots op. Vroeger waren de mijnen de motor van onze economie, en nu kunnen ze een sleutelrol spelen in onze energietransitie!”
Draagvlak onder bewoners en ondernemers
Zo’n ingrijpende transformatie slaagt alleen als er steun is van de mensen die er dagelijks mee te maken hebben. “We betrekken ondernemers en bewoners actief vooraf bij de plannen,” vertelt Roelofsen. “We werken aan een gedeelde visie.
Via informatiebijeenkomsten, gesprekken met ondernemers en co-creatie sessies waar inwoners kunnen meedenken over de inrichting van hun wijk. We kijken samen naar kansen. Soms betekent dat een verhuizing naar een betere locatie, soms gaat het om ondersteuning bij een vernieuwend winkelconcept.”
Aansluiten bij de toekomst
Kan Heerlen een voorbeeld zijn voor andere gemeenten? Roelofsen: “Veel middelgrote steden kampen met dezelfde problemen: te veel winkelmeters, een onaantrekkelijk centrum en een gebrek aan woningen. Wat we hier doen, laat zien dat je soms moet durven loslaten wat niet meer werkt. Dat maakt ruimte voor een stad die wél aansluit bij de toekomst.”