Dokkum's historie als inspiratie voor de toekomst

Leren van de binnenstadsaanpak in Noardeast-Fryslân

Dokkum's historie als inspiratie voor de toekomst

Leren van de binnenstadsaanpak in Noardeast-Fryslân

Schaalgrootte is geen belemmering voor strategisch binnenstadsbeleid. Dat bewijst Dokkum, centrumstad van de gemeente Noardeast-Fryslân. Vanuit een duidelijke visie, hechte samenwerking en scherpe ruimtelijke keuzes werken gemeente, ondernemers en bewoners aan versterking van de centrumfunctie.

Dokkum telt ruim 13.000 inwoners en bedient een verzorgingsgebied van ruim 65.000 mensen. Deze rol was een belangrijk onderdeel bij het vaststellen van de Binnenstadvisie in 2016, waarin doelstellingen, zones, functies en ruimtelijke ambities zijn beschreven, met aandacht voor identiteit, beleving en economisch draagvlak. De markt, midden in de historische binnenstad van Dokkum, werd het centrum van de transformatie.

“Dokkum is een oude stad, met een lange historie en veel ijkpunten zoals de moord op Bonifatius, als keerpunt in de Elfstedentocht en met prachtige oude architectuur. Dat wilden we in deze visie weerspiegeld zien", licht wethouder Pieter Braaksma toe. “Die duidelijke keuzes in de Binnenstadvisie helpt ons om keuzes te maken en richting te houden, ook naar investeerders en andere overheden. Je moet daarin ook niet bang zijn om lef te tonen en om als kleine gemeente groot te denken.”

Compacte stad, korte lijnen

Wat Dokkum onderscheidt van grotere gemeenten, is de combinatie van schaalgrootte en verbondenheid. Zo zijn de lijnen tussen ondernemers, vastgoedeigenaren en de gemeente kort. “Dat is al lang zo”, geeft projectleider Douwe Keegstra aan. “We hebben de ‘Werkgroep Binnenstad’ met ondernemers, bewoners en ambtenaren die al bestaat van ver vóór de Impulsaanpak winkelgebieden-toekenning. Dit is een hecht en stabiel netwerk van mensen die zich allemaal op een of andere manier verbonden voelen met de stad en zich daarvoor willen inzetten. En daarmee een waardevol netwerk voor plannen, afstemming, monitoring en gezamenlijke actie.

Dat draait om onderling vertrouwen en zorgvuldig procesmanagement. Daarvan zijn we ons allemaal bewust. Blijf elkaar betrekken, houd het gesprek open, vooral en juist als belangen uiteenlopen.”

Niet afwachten, maar aanjagen

De aanpak van het gebied rond de markt laat zien hoe Dokkum werkt. Eerst investeert de gemeente in de openbare ruimte, in dit geval de herinrichting van de markt en verbetering van de looproutes. Vervolgens worden ondernemers en vastgoedeigenaren uitgedaagd om te investeren in hun eigen panden. “Wij hebben letterlijk gezegd: nu zijn jullie aan zet,” vertelt Braaksma. “En dan faciliteren wij wat nodig is.” ▼

Douwe Keegstra Projectleider

We stimuleren dat ondernemers het verhaal van de stad terugbrengen – in gevels, kleuren, en functies.”

Veranderen vanuit historie

De panden op de markt krijgen een nieuwe horecafunctie. In sommige gevallen is dat een terugkeer naar het oorspronkelijke gebruik. “Soms herhaalt de geschiedenis zich in positieve zin”, zegt Keegstra. “We zijn een gemeente met veel beeldbepalende panden. Die willen we hun oorspronkelijke karakter teruggeven. We stimuleren dat ondernemers het verhaal van de stad terugbrengen, in gevels, kleuren en functies. Je moet zorgen dat mensen die in de binnenstad zitten, er niet uit willen. En dat anderen er graag in willen.”

Het herstel van historische gevels en pandnamen is inmiddels in volle gang. Met subsidies en leningen krijgen de gevels weer de oude kleurstellingen en worden er duurzame materialen gebruikt. “Dat werkt. Voor relatief weinig geld kun je zo veel uitstraling terugbrengen.”

Ruimte én regels

Hoewel Dokkum aanvankelijk hoopte op een subsidie voor de onrendabele toppen via de Impulsaanpak winkelgebieden, werd dat onderdeel afgewezen. “Een teleurstelling,” stelt Braaksma.

Zo'n afwijzing vraagt om veerkracht en flexibiliteit. Sommigen moesten hun businesscase opnieuw doorrekenen, maar ze zijn allemaal aan boord gebleven. En daar ben ik blij om.”

De gemeente heeft zich ingezet om in gesprek te blijven met de vastgoedeigenaren, ook om te voorkomen dat de regie zou versplinteren. “Je wilt geen binnenstad waar iedereen zijn eigen koers vaart. Daarom hebben we vanaf het begin stevig ingezet op gezamenlijke kaders.” ▼

We zeiden letterlijk tegen ondernemers: nu zijn jullie aan de beurt – en dan faciliteren wij wat nodig is.”

Pieter Braaksma Wethouder

Bereikbaarheid zonder schade

De fysieke bereikbaarheid van de stad verbeterde aanzienlijk met de aanleg van de Centrale As, de vierbaansverbinding tussen Dokkum en Drachten. Hoewel de verwachting was dat koopstromen daardoor zouden wegtrekken, bleek het tegendeel: bezoekers kwamen juist naar Dokkum. Braaksma: “Bij een kleine karakteristieke stad als de onze moet je bij al je keuzes zorgvuldig rekening houden met de omgeving. Actueel en urgent is de inzet op verbetering van de parkeervoorzieningen. We hebben meer parkeerplaatsen bij het centrum nodig. Alleen is de ruimte schaars en we willen niet dat de uitstraling van een parkeergarage afbreuk doet aan het karakter van Dokkum. Zowel ruimte als esthetiek zal in het ontwerp dan ook een belangrijke rol spelen.”

De aantrekkingskracht is mede te danken aan het karakter van de stad, geeft hij aan. “Waar andere steden vooral inzetten op kwantiteit, kiezen wij bewust voor kwaliteit. Wel moeten we oppassen voor versnippering van het winkelaanbod. Daarom houden we de vinger aan de pols bij uitplaatsing van functies en stellen we duidelijke ruimtelijke criteria. Een levendige binnenstad vraagt om sturing.”

Geleerde lessen

Regie durven nemen, noemt Braaksma direct als belangrijke les. “Je moet niet bang zijn om een koers uit te zetten. Dat vraagt visie en doorzettingsvermogen, ook als niet alles meezit.” Toch denkt hij ook dat Dokkum bepaalde zaken anders had kunnen doen: “Terugkijkend zie ik dat we in het verleden te coulant zijn geweest met het toestaan van het uitplaatsen van functies.

Daarmee hol je je centrumfunctie uit. Maar daar hebben we van geleerd. Daarom hanteren we nu duidelijke spelregels voor wanneer en onder welke voorwaarden dat nog wenselijk is. We moeten ons centrum wel beschermen.”

Inspiratievol is ook de blik buiten de regio. Zo onderhoudt Dokkum contacten met steden in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, verbonden via de figuur Bonifatius. Ook Denemarken geldt als inspiratiebron. “Denen zijn verder in het benutten van historisch erfgoed als bouwsteen voor binnenstedelijke ontwikkeling”, zegt Keegstra. “Zij hebben eerder ingezet op culturele identiteit als ruimtelijk principe. Dat nemen wij mee voor de toekomst.”

Wat andere gemeenten van Dokkum kunnen leren

Start met een gedragen visie

Een gedragen binnenstadvisie is essentieel. Niet als papieren document, maar als richtinggevend kader voor keuzes, investeringen en samenwerking.

Werk met korte lijnen, maar zorg voor structuur

De kracht van een kleinere gemeente zit in nabijheid, maar die werkt alleen als er duidelijke rollen en verantwoordelijkheden zijn. Informeel vertrouwen moet verankerd worden in formele processen.

Zet publieke investeringen strategisch in

Start met investeringen in de openbare ruimte en gebruik dat als hefboom om private partijen te activeren.

Wees niet bang om te sturen

Ruimte geven is goed, maar niet zonder kaders. Stel spelregels op voor uitplaatsing, clustering en functiemenging, zodat je centrum niet leegloopt.

Verbind lokale kracht aan externe middelen

Gebruik het verhaal van je stad – historisch, economisch of cultureel – om partnerschappen te bouwen, subsidies aan te trekken en je positie te versterken.