Westervoort kiest slanker centrum, sterkere kern
Starten waar de nood het hoogst is
Westervoort kiest slanker centrum, sterkere kern
Starten waar de nood het hoogst is
Westervoort is met ruim 15.000 inwoners een van de kleinste gemeenten van Nederland. Toch werkt deze gemeente momenteel aan een centrumvernieuwing van omvang.
Het probleem
Het winkelhart van Westervoort, de Wyborgh, kampte jarenlang met 30-35% leegstand, versnippering en verouderde infrastructuur. De leegstand was bovendien verspreid over het hele centrumgebied. Daardoor kwamen ook winkels die nog wel levensvatbaar waren in levensgevaar. Tijd voor actie, besloot de gemeente. Verouderde winkelmodellen maken nu plaats voor een functiemix gericht op maatschappelijke ondersteuning, retail en wonen. Wouter van Boekel, projectleider Centrumplan Westervoort, vertelt: “Zonder ingreep waren we dieper in de spiraal van verloedering terecht gekomen.”
Op naar levendigheid
De urgentie was dus hoog. Maar hoe realiseer je als kleine gemeente met beperkte middelen zo’n ingrijpende transformatie? Van Boekel was vanaf het begin van de uitvoering betrokken bij het plan. “Er lag van meet af aan een goed ontwerp op tafel,” vertelt hij. “Onze opgave? Zorg dat de levendigheid terugkomt in het centrum. We hebben daarvoor bewust gekozen voor kwaliteit boven kwantiteit.”
“Zeker een derde van de winkelmeters wordt geschrapt ten gunste van nieuwe woningen. De winkels die wel blijven, zijn boodschappenwinkels. Denk aan supermarkten, Hema, Kruidvat en een bakker. Buiten dit nieuwe boodschappencentrum hernieuwen we de openbare ruimte zodat ook die er aantrekkelijker uit komt te zien.”
Samenwerking als succesfactor
Waar andere, en grotere gemeenten zeker, vaak tegenaan lopen, is dat veel partijen bij een transformatieplan zijn betrokken. Afstemming kan dan een langdurig en soms stroperig proces worden. In Westervoort heeft de gemeente dankzij de kleinschaligheid een voorsprong: het winkelcentrum was in handen van één vastgoedeigenaar, Blackfish. Dit versnelde het proces aanzienlijk. “Sterker nog, dat maakte het verschil,” zegt Van Boekel.
“We hoefden niet met tientallen eigenaren te onderhandelen. Dat gaf lucht”. Ook de samenwerking binnen de Gouden Driehoek, gemeente, eigenaar en ondernemers, speelde een rol. “Het is misschien een open deur, maar het heeft geholpen om veel te blijven praten. We hebben wederzijds vertrouwen opgebouwd, de neuzen dezelfde kant op gekregen en knopen samen doorgehakt. Gelukkig waren alle partijen doordrongen van de noodzaak. Het moest echt anders.”
Grote ambities, kleine middelen
Toch ging het niet vanzelf. Westervoort is financieel kwetsbaar omdat de gemeente relatief klein is en beperkte middelen heeft om grootschalige gebiedsontwikkeling zelfstandig te realiseren. Hierdoor is er weinig ruimte voor financiële risico’s of dure voorbereidende trajecten. De gemeente ging aan het werk zonder voorbereidingskrediet, subsidies werden laat toegekend en elke stap moest scherp worden afgewogen. “We konden niet wachten tot alles rond was. We zagen het centrum steeds verder leeglopen en de resterende winkels dreigden ook om te gaan vallen. Dus zijn we gewoon begonnen, met de middelen die we als gemeente hadden,” vertelt Van Boekel. “Die besluitvaardigheid hoort bij een kleine gemeente. Dit zou ook gelijk mijn tip zijn aan andere kleine gemeenten: laat dit juist in je voordeel werken.” ▼
Wouter van Boekel Projectleider Centrumplan Westervoort
Een derde van de winkels verdwijnt. We gaan voor kwaliteit boven kwantiteit.”
Verhuizing van de bibliotheek
In het plan is ook ruimte gereserveerd voor maatschappelijke voorzieningen. De bibliotheek verhuist in de zomer van 2025 naar de voormalige HEMA-locatie, en vormt samen met de apotheek het hart van het maatschappelijke cluster. “De bibliotheek wilde naar de begane grond, meer zichtbaar en toegankelijk zijn. Zeker in een gemeente met relatief veel laaggeletterdheid is die toegankelijkheid belangrijk,” zegt hij.
Behouden van de regie
In samenwerking met private investeerders is het belangrijk als kleine gemeente op de regie te behouden. Je wilt dat de plannen voor een toekomstbestendig centrum ook voor de lange termijn haalbaar zijn, én blijven. De stip op de horizon moet je kunnen borgen. Welke afspraken maak je dan met verdere investeerders? “We hebben duidelijke afspraken gemaakt over wie wat doet,” zegt Van Boekel. “De eigenaar investeert in het winkelvastgoed, wij in de openbare ruimte. Maar bij elke stap blijven we aan tafel. We zijn opdrachtgever, geen toeschouwer.”
Participatie in de praktijk
Het participatieproces verliep soepel, mede dankzij het besef dat stilstand geen optie was. De gemeente organiseerde inloopavonden en overlegmomenten met de winkeliersvereniging, waarmee bewoners en ondernemers actief betrokken bleven. “In plaats van weerstand was er enthousiasme onder de bewoners en winkeleigenaren,” vertelt hij. “Het centrum had weinig glans, dus iedere stap vooruit werd positief ontvangen.”
De gemeente organiseerde inloopavonden, overlegde met de winkeliersvereniging en hield vast aan de gouden driehoek tijdens de uitvoering. “Dat heeft geholpen om het vertrouwen vast te houden, ook als het tegenzat. Zoals toen drie ondernemers die vlak voor hun pensioen zaten, besloten om niet mee te gaan in de investeringen voor de nieuwe panden. Dat gaf tijdelijk leegstand. Gelukkig staan er inmiddels nieuwe huurders in de startblokken.”
Eén ding anders
Met de kennis van nu zou Van Boekel één ding anders doen: “De openbare ruimte eerder meenemen. We zijn nu pas bezig terwijl de winkels al open zijn. Dat geeft overlast. Idealiter heb je dat parallel lopen. Maar met omdat we begonnen met alleen ons gemeentebudget ging dat helaas niet sneller. We moesten simpelweg keuzes maken en we kozen ervoor om te beginnen waar de nood het hoogst was: in het winkelcentrum.”
Tips voor andere gemeenten
Wat kunnen andere gemeenten leren van Westervoort?
Zorg voor een goed plan
Die stip op de horizon is nodig. Zonder visie geen richting, geen subsidie, geen samenwerking.
Werk aan vertrouwen
Je kunt het als kleine gemeente niet alleen. Betrek ondernemers en eigenaren actief, en investeer in die relaties.
Durf te starten
Wacht niet tot alles perfect is. Begin, beweeg, leer. Soms moet je vooruit voordat je alles weet.