Leidse schoonheid weer wakker gekust
De langverwachte comeback van de monumentale Aalmarkt 22
Leidse schoonheid weer wakker gekust
De langverwachte comeback van de monumentale Aalmarkt 22
Weinig V&D-panden hebben zoveel verschillende invullingen gehad als dat in Leiden. Desondanks staat ‘Aalmarkt 22’ al bijna 10 jaar grotendeels leeg. Nu wordt het icoon een openbaar stadsgebouw. Bij de transformatie kwamen onvermoede pareltjes aan het licht.
Voor Leiden is Aalmarkt 22, zoals het pand in de volksmond wordt genoemd, meer dan een leegstaand gebouw. “De V&D was ‘van iedereen’- zo voelde het,” vertelt Wietske Veltman, wethouder Economie, Kennis, Sport en Gezondheid. “Om dat iconische gevoel terug te brengen, wilden we als gemeente een duurzame, gemengde herbestemming met een open en publiek karakter. En in lijn met hoe de binnenstad vandaag de dag wordt gebruikt: als een plek voor ontmoeting.”
Een gat in de binnenstad
Toen V&D, en later Hudson’s Bay, vertrokken, verloor het kernwinkelgebied niet alleen een groot warenhuis, maar ook een belangrijke verkeersstroom. Het pand bepaalde namelijk decennialang ‘het winkelrondje’. Toen het leeg kwam te staan, veroorzaakte dat een domino-effect: de omliggende Breestraat en Catharinasteeg verloren hun aantrekkingskracht en daarmee ook hun bezoekers. Verschillende pop-up initiatieven hebben nog even voor wat reuring gezorgd, maar ook dat mocht uiteindelijk niet baten.
“Doordat zo'n beeldbepalend pand leegstaat, lijkt het alsof er veel leegstand is. Terwijl we dat eigenlijk heel weinig hebben in Leiden.”
De veranderende rol van het stadscentrum
Tegelijkertijd veranderde de manier waarop mensen de binnenstad überhaupt gebruiken, ook mensen van buiten Leiden. “Mensen komen nu dus veel meer naar het centrum om te ontmoeten dan om te winkelen. Het oude winkelrondje werkt daardoor niet meer.”
De herbestemming van het pand past naadloos in de bredere visie voor de Leidse binnenstad. De gemeente wil een compacter en toekomstbestendiger kernwinkelgebied. En kijkt daarbij ook naar de relatie met de regionale omgeving.
“We zijn een stad voor de regio, maar niet primair gericht op massatoerisme. De nieuwe functies van dit pand moesten vooral geschikt zijn voor iedereen die hier wil werken, studeren en ontmoeten. In de kantoorruimtes kun je bijvoorbeeld terecht als ZZP’er, maar ook als student aan de Universiteit Leiden. Het is echt een flexconcept.”
Bijstellen van plannen: switch functies
Een moderne stad zet in op functiemenging: inspelen op elkaar ontmoeten en waarde toevoegen aan de publieke ruimte. “We hebben daarom een switch gemaakt. Waar we eerst winkels hadden bedacht, komt nu horeca. Er komt ook een sportschool en een openbaar toegankelijk dakterras, om meer betekenis te geven aan het open karakter van onze stad en de ooit historische rol van de V&D.”
Het project bevat naast horeca op meerdere niveaus ook flexibele kantoorruimtes, een hotel en een publieke doorloop van voor naar achter. De omliggende stegen worden vergroend wat de looproutes aantrekkelijker maakt. Alles bij elkaar zorgt de transformatie voor een toekomstbestendig kerngebied volgens Veltman: minder geënt op retail, meer op ontmoeten. “Iets dat mensen altijd willen blijven doen.” ▼
We willen meer betekenis geven aan het open karakter van onze stad en de ooit historische rol van de V&D.”
Wietske Veltman
Wethouder Economie, Kennis, Sport en Gezondheid
Erfgoed als motor voor vernieuwing
Vastgoedontwikkelaar NEOO is nog iets stelliger: het monumentale pand wordt dé motor voor vernieuwing van de binnenstad. Erik Tillemans, ontwikkelaar bij NEOO, is enorm enthousiast over de plannen: “De oude V&D wordt een ware katalysator. Het warenhuis is zes verdiepingen groot en hartstikke mooi. Dat betekent een bak aan mogelijkheden. Het pand is uniek, echt iets om te koesteren. Door dit erfgoed opnieuw zichtbaar en toegankelijk te maken, krijgt het centrum een ware publiekstrekker terug. We willen in de ontwikkeling dan ook recht doen aan de gloriedagen, de kwaliteit en de geschiedenis van Aalmarkt 22.”
Oud & nieuw
De uitdaging bij de herbestemming zit vooral in de structuur van het gebouw: het is een echt ‘retailblok’ met weinig daglicht. Voor iedere andere functie is juist daglicht vereist. Daarom wordt het pand letterlijk opengebroken. Waar ooit de historische Vispoort zat, precies tussen de delen van het gebouw uit de jaren ‘30 en jaren '60, komt nu een groot atrium. “De roltrappen gaan eruit en op die plek komt héél veel licht. Nieuwe gevelopeningen maken de nieuwe functies vanaf buiten zichtbaar, waardoor het pand weer opent naar de stad”, vertelt Tillemans.
De aard van het monument blijft bij alle ingrepen leidend. Details als de kolommenstructuur blijven te zien en sommige monumentale elementen worden opnieuw zichtbaar. Zo wordt het tinnen plafond van de voormalige zaal ‘De Vergulde Turk’ in ere hersteld en onderdeel van het hotel. “Niemand kon hier komen. Het zat volledig verstopt in de opslagruimtes van zowel Hudson’s Bay als V&D. Zodra het hotel af is, kun je slapen onder een uniek tinnen plafond.”
Verduurzamen van erfgoed
Aalmarkt 22 is groot en helaas allesbehalve energiezuinig. “De warmte vliegt naar buiten”, vertelt Tillemans. “Onze ambitie was volledig gasloos, maar dat bleek onmogelijk door netcongestie.” Toch is verduurzaming een belangrijke voorwaarde, ook vanuit de gemeente. Het pand wordt daarom voorbereid op een gasloze toekomst. Zo wordt er een gaswarmtepomp geïnstalleerd en moeilijk te isoleren monumentale elementen van het pand krijgen voorzetramen.
De toekomst van Aalmarkt 22 wordt niet alleen groen, maar ook rooskleurig. Veltman kijkt er naar uit: “In de toekomst hoop ik dat we weer lekker koffie kunnen drinken op het dakterras, met uniek uitzicht op de Burcht en onze prachtige stad.”
Door dit erfgoed opnieuw zichtbaar en toegankelijk te maken, krijgt het centrum een ware publiekstrekker terug.”
Erik Tillemans
Ontwikkelaar bij NEOO
Wat kunnen andere gemeenten leren van Aalmarkt 22?
Laat dogma’s los
Tijden zijn veranderd, klassieke winkelrondjes werken niet meer. Denk daarom out of the box en pas je plan aan op de stad van morgen.
Zorg voor functiemenging
Het stadscentrum is pas toekomstbestendig als het leunt op ‘ontmoeten’ in plaats van op alleen retail.
Toekomstbestendigheid is belangrijker dan perfectie
Bereid nu alles voor om later gasloos te kunnen zijn. Wees realistisch in wat een pand aankan.
Foto: NEOO