V&D Den Haag krijgt herbestemming voor hersens
Hoe een academische impuls zorgt voor een stabiel en levendig centrum
V&D Den Haag krijgt herbestemming voor hersens
Hoe een academische impuls zorgt voor een stabiel en levendig centrum
In het centrum van Den Haag gaat 10 jaar na het faillissement van het oude V&D-retailpaleis, het licht weer aan. Het voormalige warenhuis heeft een oppervlakte van 20.000 m2. Ideaal, vond de Universiteit Leiden. Die bouwt er nu een nieuwe campus. Recht tegenover de Tweede Kamer.
Na het faillissement van achtereenvolgend de V&D en de Hudson's Bay, was het belangrijk voor de gemeente dat er een passende invulling kwam, blikt wethouder Saskia Bruines terug. Passend bij Den Haag, maar ook bij de omvang van het gebouw. “Het was ontzettend groot en donker.” Het vertrek van de winkelgiganten maakte goed zichtbaar hoe kwetsbaar een stadskern is wanneer die veel leunt op één functie. Specifieke vaste bezoekersstromen vielen ook weg, zoals rijksambtenaren die steeds vaker thuis gingen werken. Maar een leegstaand pand op zo'n prominente plek was uitgesloten.
Het juiste moment en de juiste locatie
Gelukkig zocht de Universiteit Leiden ruimte om te groeien, vertelt Erwin Muller, bestuurder van Campus Den Haag. “Voor ons is de verbinding met het stadscentrum essentieel: de Tweede Kamer, gemeente en departementen om de hoek: dat past bij ons onderwijsaanbod van bestuur, politiek en internationaal recht.” Het V&D-pand in het centrum bleek een geschenk uit de hemel: de studenten komen zo dagelijks in aanraking met de instituten die ze bestuderen.
Central Innovation District
Naast de Universiteit Leiden, huisvesten ook de TU Delft, de Open Universiteit, het LUMC en de Universiteiten van Nederland zich in het nieuwe gebouw. Het wordt dus een grootschalige campus. Dat past bij de ambitie van Den Haag om zich sterker te ontwikkelen als universiteitsstad. “Den Haag werkt al jaren aan een verbreding van de economie. Kennis is daarbij van groot belang. We stimuleren dus al langere tijd de ontwikkeling van de Universiteit Leiden en andere onderwijsinstellingen in de stad”, zegt Bruines. Het gebied waar de stad de grootste groeiambities heeft, is het Central Innovation District, gelegen tussen de drie stations van Den Haag. “Een gezaghebbende onderwijsinstelling is daar perfect.”
De ligging nabij stations is voor de universiteit belangrijk: “Niet alleen vanwege het OV, maar we houden zo ook letterlijk onze link met Leiden in stand”, zegt Muller. “We hebben veel forenzen die tussen Leiden en Den Haag pendelen.”
Van gesloten retailpand naar lichte leerfabriek
Het onderwijs gaat een dagelijkse stroom van 4.000 nieuwe studenten opleveren. Om het monumentale gebouw voor hen geschikt te maken, waren forse ingrepen nodig. Het pand moest letterlijk worden opengebroken, beschrijft Muller. “We hebben ontzettend veel ramen, dakramen en grote trappen aangebracht. Vooral die ramen waren enorm lastig, maar het is nu prachtig licht geworden.”
Ook de grote trappen blijken essentieel: “Dit pand gaat een grote hoeveelheid mensen herbergen. Anders dan bij retail zijn deze mensen niet continu in beweging. Ze moeten juist ergens lang kunnen zitten, en je moet rekening houden met de college-uren en pauzes. Grote studentenstromen moeten tussen de colleges door en bij het begin en einde van hun studiedag massaal kunnen bewegen. Dat lukt echt niet met een paar smalle roltrappen.” ▼
Erwin Muller
Bestuurder Campus Den Haag
Saskia Bruines
Wethouder Financiën, Economische ontwikkeling en Cultuur gemeente Den Haag
Foto: Gemeente Den Haag
Betekenis voor Den Haag
En als de colleges voorbij zijn, verdwijnen veel studenten de stad in. Naar stages, vrienden en horecagelegenheden. Dus ook buiten het gebouw moesten oplossingen komen voor grotere, tijdsgebonden bezoekersstromen. “Er is een grote fietsenkelder voor eigen gebruik, maar al die fietsers moeten ook snel kunnen uitstromen. Dat gebeurt nu via de Spuistraat”, aldus Bruines.
De fietsenkelder komt echter direct uit op de straat. “Hoe ga je daar ongelukken voorkomen? Maar ook de komst van zoveel studenten maakt ons centrum anders. Hoe waarborgen we de veiligheid van politici en de Tweede Kamer als instituut als het voor hun deur zoveel drukker wordt? Dat zijn allemaal aspecten waar je over na moet denken.”
Voordelen van een campus
Ieder (potentieel) nadeel heeft ook voordelen. De Spuistraat kampte met nogal wat leegstand, maar trekt weer horeca en winkeliers aan. Voorheen moest het centrum van Den Haag het vooral hebben van piekdrukte.
De campus trekt elke dag, de hele dag door, publiek. Ook van buiten de stad: mensen volgen er ‘openbare’ cursussen of lezingen. “Zij kennen geen winkelpieken, of koopavonden of -zondagen. Dit publiek gaat de stad ook tijdens de ‘rustige’ uren vullen, en dat biedt kansen voor onze ondernemers. We merken nu al dat zij op leegstaande panden afkomen, ook al is de campus nog niet klaar. Dat is echt een mooie kwaliteitsimpuls”, zegt Bruines.
Drie partijen, één toekomst
Dat deze herbestemming succesvol wordt, is volgens Bruines vooral te danken aan de goede samenwerking tussen de gemeente, Universiteit Leiden en vastgoedeigenaar CBRE. “We hebben maandelijkse overleggen met alle partners in de binnenstad: door die nauwe samenwerking zijn de lijntjes heel kort. We weten elkaar makkelijk te vinden en daardoor weten we precies wat er speelt en wie wat nodig heeft.”
Ook Muller roemt de intensieve samenwerking: “We werken al 25 jaar samen. Als we niet op het college van B&W zouden konden rekenen, vanwege koersveranderingen iedere 4 jaar, dan was dit een heel lastig project geworden.”
Ook investeerder CBRE is belangrijk voor de herontwikkeling. Muller: “We hebben geluk gehad met deze ontwikkelaar: die zag deze uitdaging zitten. Zij hebben ontzettend veel geïnvesteerd: het gaat hier om grote sommen geld, grote belangen en langetermijninvesteringen. Dit doe je voor 50 jaar. Daar is veel vertrouwen voor nodig. En dat hebben we met elkaar weten op te bouwen. Dat is best uniek.”
Dit doe je voor 50 jaar. Daar is veel vertrouwen voor nodig.”
Tips van Den Haag
Een nieuwe functie moet niet alleen in het pand passen, maar ook in de directe omgeving. Kijk wat er in de volle breedte nodig is: onderwijs biedt een kans voor uiteenlopende doelgroepen.
Gebruik dagvullende functies, zoals onderwijs, als motor voor een stabielere stadskern. Dit maakt een winkelgebied minder afhankelijk van piekuren en seizoensgebonden publiek.
