V&D Enschede: van koopkathedraal naar cultuurtempel
Oud V&D-pand wordt culturele motor van de regio
V&D Enschede: van koopkathedraal naar cultuurtempel
Oud V&D-pand wordt culturele motor van de regio
Geen nieuwe winkels of woningen, maar een culturele hotspot. Enschede kiest voor een radicaal andere bestemming voor het monumentale pand waar ooit de retailgigant zat. Met ‘Het Warenhuis’ krijgt cultuur een regionale impuls.
Op het kruispunt De Graaff staat een kolos van ongeveer 8.000 m2 al jaren leeg. Na mislukte pogingen van discotheek Het Circus en retailketen Intersport om het tij te keren, zorgt de leegstand voor ‘dode’ gevels en een unheimische sfeer. De gemeente Enschede kiest nu voor een compleet culturele invulling. Klinkt verrassend, maar dat is het allerminst, vertellen projectleider Anke Olthuis en wethouder Malkis Jajan.
Het Warenhuis slaat meerdere vliegen in één klap
Olthuis: “We willen ons winkelgebied klein en compact houden. Dat betekent: niet nog meer winkels met opnieuw risico op leegstand. Waar we wél behoefte aan hebben, is een levendig cultureel centrum.” Die behoefte valt samen met een praktische noodzaak: zowel bibliotheek Enschede-Haaksbergen als bioscoop Concordia én Theater Sonnevanck zochten nieuwe huisvesting. Het monumentale V&D-pand bood de juiste ruimte, uitstraling en een centrale A-locatie.
Cultuur als motor voor sociale veiligheid
Een culturele invulling heeft een groot voordeel ten opzichte van retail: het trekt overdag én ’s avonds publiek. Jajan: “Kruispunt de Graaff is vooral ’s avonds geen gezellige plek. Door het gebied ook in die uren levendiger te maken, verbeteren we de sociale veiligheid. Het wordt daarmee meer een gezellig plein dan een kruispunt.”
Olthuis vult aan: “Het zou fantastisch zijn als de aanloop naar Het Warenhuis ook zorgt voor hernieuwd vertrouwen van horeca- en retailondernemers. Ik heb er echt vertrouwen in dat het een buurt wordt waar gezinnen en dagjesmensen graag komen. Het Warenhuis heeft ook meerdere keren in de krant gestaan en de belangstelling merken we nu al.”
Budget en belangen
De weg naar Het Warenhuis verliep niet zonder problemen. ROC Twente zou in eerste instantie instappen met de Podiumacademie, maar trok zich terug vanwege huisvestings- en financiële lasten.
“Goede ideeën zijn er genoeg”, zegt Olthuis. “Daar zit de uitdaging niet. Die zit vooral in het budget: culturele instellingen hebben nu eenmaal weinig te besteden.” Ze is dan ook blij met de bibliotheek als nieuwe partner. “Vanuit de RVO subsidievoorwaarden was een commerciële partner een vereiste, maar men bood ook ruimte voor deze mogelijkheid.” Wanneer het theater geen voorstellingen heeft, kunnen er namelijk lezingen in de theaterzalen worden georganiseerd. Die vonden eerder regelmatig buiten het stadscentrum plaats. Nu hebben zowel de bibliotheek als het theater de verantwoordelijkheid om de locatie rendabel te krijgen.
Die gedeelde verantwoordelijkheid is vooral belangrijk bij verschillende belangen en wensen. Olthuis: “De bibliotheek heeft een eigen horecagelegenheid, maar die is alleen overdag open. De bioscoop en het theater trekken ook ’s avonds publiek en hebben daarom avondhoreca nodig. Daarom wordt er nu gewerkt aan een bredere horecagelegenheid voor erbij. Inmiddels ziet iedereen daarvan de voordelen: bezoekers van alle leeftijden kunnen zo gezellig uit. Overdag én ’s avonds.” ▼
Het zou fantastisch zijn als de aanloop naar Het Warenhuis zorgt voor hernieuwd vertrouwen van horeca- en retailondernemers”
Anke Olthuis
Projectleider bij de afdeling Gebieds- en Projectontwikkeling
Gemeente koopt zelf V&D-pand
Volgens wethouder Jajan is duidelijke regie essentieel bij zo’n gezamenlijk project. “Soms moeten er harde keuzes gemaakt worden. Dan moet je sturen op het hogere doel. Er hangen uiteindelijk veel financiële voorwaarden aan dit project en er is weinig tot geen ruimte om die op te rekken. Die voorwaarden moet je echt handhaven om zo'n project tot een succesvol resultaat te brengen.”
Daarom wil de gemeente het oude V&D-pand zelf gaan aankopen. “Daarmee houd je de budgettering in eigen beheer, ook als de huidige invulling onverhoopt vertrekt.” De investering moet zich terugbetalen via de huurinkomsten. De gemeente werkt nu aan de businesscase die in Q4 van 2026 door de Raad moet worden goedgekeurd. Jajan: “We laten op dit moment alle berekeningen extern toetsen op financiële haalbaarheid.”
Een monumentale puzzel
Het grootste deel van de investering gaat naar de ingrijpende verbouwing van het V&D-pand. Olthuis: “We moeten rekening houden met de monumentale en architectonische eigenschappen van het gebouw. Daarom hebben we de monumentencommissie vroegtijdig gevraagd om mee te denken. We willen de monumentale uitstraling behouden, terwijl er ook twee extra filmzalen in moeten. Dat is een puzzel.”
De kracht van de regio
Die puzzel is het waard wat de gemeente betreft. Enschede is een echte centrumstad. Dat maakt een brede culturele voorziening dan ook logisch en onderscheiden, én nodig volgens Jajan. “We vervullen een belangrijke verzorgende functie in de regio en we zijn een studentenstad. De eerstvolgende universiteiten vind je pas in Nijmegen, Wageningen of Münster. We huisvesten dus veel studenten en willen graag dat zij hier blijven wonen. Voorzieningen als deze dragen daar sterk aan bij.”
Olthuis vult aan: “Dat is minstens zo belangrijk als het aantrekken van bezoekers uit de regio.” Studenten van de Universiteit Twente, hogeschool Saxion en het ArtEZ Conservatorium kunnen binnenkort terecht in Het Warenhuis. Daarmee versterkt de gemeente volgens Jajan vooral wat er al is: een regionale stad met veel jonge makers en creatief talent. ▼
Op een gegeven moment moeten er keuzes gemaakt worden voor het grotere doel”
Malkis Jajan
Wethouder in de gemeente Enschede
De belangrijkste lessen van Gemeente Enschede
Bepaal wat jouw specifieke gemeente nodig heeft. Het is écht afhankelijk van wat voor gat je hebt in te vullen en waar dat gat zich bevindt.
Wees niet bang om je als gemeente sturend op te stellen, vooral als er verschillende belangen in het spel zijn. Met een beperkt budget moet je het bredere doel voor ogen houden en duidelijke keuzes durven maken.
Focus niet alleen op wat een herbestemming oplevert aan nieuwe bezoekers of nieuw publiek. Het draait ook om behoud van lokaal talent en ondernemers.
